Subliem industrieel erfgoed aan de Ruhr

november 2018

Nog niet zo lang geleden was het Ruhrgebied een noodzakelijk snelweg-kwaad waar we plankgas doorheen jakkerden op weg naar het mediterrane zuiden. Met de ramen dicht vóór de beruchte avondfiles uit. Nu liggen de zaken radicaal anders. De ooit winstgevende steenkolenmijnen en staalfabrieken zijn in de jaren 80 en 90 gesloten. Zo’n 3000 hectare land ligt braak. Het overschot aan bedrijventerreinen wordt gesloopt of verwildert. Maar sommige fabrieken zijn bestempeld tot industrieel erfgoed en maken inmiddels deel uit van de Route der Industriekultur. En dát biedt geweldige mogelijkheden, zoals in Essen, op twee uur rijden van Amsterdam. Hier volgt een impressie.

ZECHE ZOLLVEREIN – UNESCO WERELDERFGOED

In Essen wandelen en fietsen bezoekers ontspannen over het terrein van de voormalige steenkolenmijn Zollverein. Ik sluit mij bij hen aan en vergaap mij aan de monumentale resten van de zware industrie. Alles om mij heen is groots, hoog, wijds en ontzagwekkend.

De Zeche Zollverein in Essen.

Wat valt er eigenlijk te zien aan een voormalige steenkolenmijn? Onvoorstelbaar veel. Vooral als je niks afbreekt, veel geld ter beschikking krijgt van de deelstaat Nordrhein-Westfalen en het masterplan uitbesteedt aan Rem Koolhaas: binnen 10 jaar is 100 hectare industriegebied getransformeerd in een fascinerend cultureel landschap. Hoe is dat zo gekomen?

In 1986 dalen mijnwerkers voor de laatste keer af in de schachten van Zollverein. Hierna wordt de mijn in verschillende fasen gesloten. De autoriteiten weten nog niet wat ze met het terrein aan moeten, maar kopen het van de eigenaren en verklaren Zollverein tot cultureel erfgoed. Langzamerhand veranderen creatievelingen en kunstenaars de lege gebouwen in broedplaatsen. In 2001 worden onderdelen van het complex toegevoegd aan de Unesco Lijst van Werelderfgoed. Rem Koolhaas krijgt de opdracht een masterplan voor het gebied te ontwikkelen en uit te werken met lokale architecten: een multifunctioneel terrein met ruimte voor kunst, design, congressen, een campus, festivals, vertier en horeca. Dat is goed gelukt. Inmiddels weten jaarlijks anderhalf miljoen bezoekers de Zeche Zollverein te vinden. Die kunnen onder meer terecht in het Ruhrmuseum.

Ruhrmuseum, Rem Koolhaas en Heinrich Böll.

Ruhrmuseum
Het Ruhrmuseum bevindt zich in de indrukwekkende door Koolhaas en Böll verbouwde kolenwasserij. Twee enorme uitwendige roltrappen voeren de bezoekers naar boven, waar ze lopend langs grote machines en transportbanden van alles te weten komen over de geschiedenis van het Ruhrgebied, steenkoolwinning en industrialisering. Vanaf het dak heb je een spectaculair uitzicht over de omgeving. Dan valt ook op hoe groen het sterkt verstedelijkte gebied eigenlijk is.

Red Dot Design Museum.

Red Dot Design Museum
Schuin tegenover het Ruhrmuseum ligt het ketelhuis dat lord Norman Foster heeft getransformeerd tot het Red Dot Design Museum. Wat maakt dit museum zo bijzonder? Volgens de folder staat hier de grootste collectie hedendaags design uitgestald. De grootste collectie van wat? Ter wereld? Veel is het in ieder geval wel. En alles is ruimtelijk opgesteld rondom ontzagwekkende machines.
Minimalistische objecten vormen een geslaagd contrast met het imposante gebouw. Het aanbod varieert van gadgets tot speelgoed, keuken- en audio-apparatuur en meubels. Veel van de opgestelde objecten mag je aanraken en uitproberen.

Red Dot Design Museum, interieur, verbouwd door lord Norman Foster.

Al het hier tentoongestelde design heeft de prestigieuze Red Dot Design Award gewonnen: een internationale prijs die sinds 1955 jaarlijks wordt uitgereikt door het Design Zentrum Nordrhein Westfalen in Essen.Op de tekstbordjes staan veel Japanse, Koreaanse, Chinese maar ook Nederlandse en Duitse namen van de award winnaars.

Ulrich Rückriem, Castell, 1991.

Skulpturenwald
Ik besluit mijn bezoek met een wandeling door het beeldenwoud: geen aangeharkt park maar ruig, onbestemd groen dat na de sluiting van de mijn is gaan woekeren. Bij die omgeving passen de ruwe, granieten blokken van de Duitse beeldhouwer Ulrich Rückriem goed. Zij hebben er het alleenrecht, want werk van andere kunstenaars staat er niet.

Dagexcursie Zollverein – Essen.
Is dit alles? Zeker niet. Je kunt gemakkelijk een hele dag doorbrengen op Zollverein en je al wandelend en fietsend vergapen aan de uitzonderlijke architectuur van de fabrieken, ateliers van kunstenaars, moderne kunst en lichtinstallaties die na het vallen van de duisternis het terrein een ander karakter geven. Heb je zin om een dag mee te gaan op excursie? Ga dan met dr. Kathleen Nieuwenhuisen naar Zollverein op zaterdag 30 maart 2019 of op zaterdag 18 mei 2019. Klik voor meer informatie op EXCURSIE ZOLLVEREIN.

Kathleen Nieuwenhuisen

6 november 2018